SIBO – objawy, dieta i metody leczenia

Wzdęcia po każdym posiłku, ból brzucha bez wyraźnej przyczyny, zmęczenie mimo prawidłowych wyników badań – to objawy, które wiele osób traktuje jako normę, choć nią nie są. Jedną z możliwych przyczyn takich dolegliwości jelitowych jest SIBO, czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego – coraz częściej diagnozowane schorzenie, które wciąż bywa mylone z innymi problemami ze strony układu pokarmowego.

SIBO – co to jest i na czym polega to zaburzenie jelit?

SIBO (z ang. small intestinal bacterial overgrowth) to stan, w którym w jelicie cienkim dochodzi do nadmiernego namnożenia się bakterii. W warunkach prawidłowych jelito cienkie zasiedla stosunkowo niewiele mikroorganizmów – ich liczba zaczyna gwałtownie wzrastać przy rozwoju SIBO, a w składzie mikrobioty jelitowej zaczynają dominować gatunki charakterystyczne dla jelita grubego, takie jak Escherichia coli, Bacteroides czy Klebsiella.

Przyczyną SIBO najczęściej są: nieprawidłowości anatomiczne przewodu pokarmowego, zaburzenia perystaltyki jelit (m.in. w przebiegu zespołu jelita drażliwego, cukrzycy, choroby Parkinsona), długotrwałe stosowanie leków hamujących wydzielanie żołądkowe, przewlekłe zapalenie trzustki, marskość wątroby, niska odporność oraz infekcje bakteryjne – w tym zakażenie Helicobacter pylori. Istotną rolę odgrywa też przewlekły stres, który zaburza oś jelitowo-mózgową i sprzyja rozwojowi SIBO.

Objawy SIBO – jak rozpoznać przerost flory bakteryjnej?

Objawy SIBO są niespecyficzne i łatwo je pomylić z innymi schorzeniami układu pokarmowego. Najczęściej zgłaszane to:

• wzdęcia brzucha i nadmierne oddawanie gazów, nasilające się po posiłkach bogatych w węglowodany;
• ból brzucha i uczucie pełności w jamie brzusznej;
• przewlekła biegunka, niekiedy przyjmująca postać biegunki tłuszczowej;
• zaparcia – zwłaszcza gdy dominuje produkcja metanu, który spowalnia perystaltykę jelit;
• zaburzenia trawienia, przelewanie i bulgotanie.

W zaawansowanych przypadkach pojawiają się niedobory witamin i składników mineralnych widoczne w badaniach laboratoryjnych krwi: niedobór witaminy B12, żelaza, wapnia, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Mogą towarzyszyć im osłabienie kości, zmiany skórne, obrzęki oraz zaburzenia neurologiczne. Obraz kliniczny zależy też od rodzaju produkowanego gazu – SIBO wodorowe przebiega zwykle z biegunką i wzdęciami, SIBO metanowe – z zaparciem.

Badanie na zespół rozrostu bakteryjnego – jak wygląda diagnostyka i kiedy warto ją wykonać?

W codziennej praktyce podstawą diagnostyki SIBO są testy oddechowe – przede wszystkim wodorowy test oddechowy lub test wodorowometanowy (HMBT), mierzący jednocześnie wodór i metan w wydychanym powietrzu po podaniu doustnym glukozy lub laktulozy. Wzrost stężenia wodoru o co najmniej 20 ppm względem wartości początkowej (w ciągu 90 minut) wskazuje na rozrost bakterii w jelicie cienkim.

Przed badaniem przez cztery tygodnie nie należy przyjmować antybiotyków, a przez tydzień – leków prokinetycznych. W dniu poprzedzającym test wyklucza się produkty fermentujące z codziennej diety. Badanie wykonuje się na czczo; trzeba też unikać palenia tytoniu i ograniczyć wysiłek fizyczny. Diagnostykę uzupełniają badania laboratoryjne krwi (morfologia, witamina B12, albuminy) oraz RTG przewodu pokarmowego z kontrastem, gdy podejrzewa się nieprawidłowości anatomiczne.

Zdiagnozować SIBO warto szczególnie przy nawracających dolegliwościach jelitowych, braku odpowiedzi na dotychczasowe leczenie oraz gdy pacjent ma już rozpoznane: zespół jelita drażliwego, celiakię, przewlekłe zapalenie trzustki lub marskość wątroby.

Jak wygląda leczenie SIBO – dieta, leki, suplementacja

Leczenie SIBO jest wielokierunkowe. Podstawą farmakoterapii jest antybiotykoterapia – najczęściej stosuje się rifaksyminę, działającą miejscowo w przewodzie pokarmowym. Kuracja trwa zazwyczaj 7–14 dni, a schemat dobiera lekarz indywidualnie. Ważnym elementem terapii SIBO jest fakt, że w jej trakcie nie zaleca się równoczesnego przyjmowania probiotyków – mogą znaleźć zastosowanie dopiero po zakończeniu antybiotykoterapii.

Jeśli przyczyną SIBO są leki hamujące wydzielanie żołądkowe lub inne przyjmowane preparaty, lekarz może rozważyć modyfikację farmakoterapii. Przy stwierdzonych niedoborach substancji odżywczych niezbędna jest odpowiednia suplementacja – dobrana na podstawie wyników badań, nie intuicji.

Dietetyk a SIBO – co jeść, a czego unikać?

Dieta jest ważnym elementem terapii SIBO. Najlepiej przebadaną strategią żywieniową jest dieta low FODMAP, ograniczająca fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole – czyli składniki stanowiące pożywkę dla nadmiernie namnożonych bakterii. Skuteczność diety FODMAP w łagodzeniu objawów jelitowych szacuje się na ok. 75%.

W fazie eliminacji z codziennej diety wyłącza się m.in. cebulę, czosnek, por, jabłka, gruszki, rośliny strączkowe, płatki śniadaniowe pszenne oraz pieczywo z mąki pszennej i żytniej. Dozwolone produkty to ryż, ziemniaki, marchew, cukinia, jajka, mięso i ryby, sery dojrzewające, nabiał bez laktozy oraz pieczywo bezglutenowe. Dieta ta nie jest jednak odpowiednia jako rozwiązanie stałe – obejmuje trzy fazy (eliminacje, reintrodukcje i personalizację) i powinna być prowadzona pod nadzorem dietetyka, by uniknąć niedoborów witamin i składników mineralnych.

W praktyce stosuje się też dietę SCD (specific carbohydrate diet) eliminującą polisacharydy oraz dietę GAPS – obie mają jednak słabsze poparcie naukowe niż low FODMAP. Niezależnie od wybranego podejścia warto jeść regularnie z odstępami co najmniej 3–4 godziny między posiłkami, unikać alkoholu i produktów wysokofermentujących oraz zadbać o odpowiednie nawodnienie.