Test wodorowo-metanowy – co to jest i jak się przygotować?

Wzdęcia, bóle brzucha, uczucie pełności po posiłkach, nawracające biegunki lub zaparcia – jeśli te dolegliwości towarzyszą Ci od dłuższego czasu, a podstawowe badania nie wykazały nieprawidłowości, warto rozważyć diagnostykę w kierunku SIBO. Podstawowym narzędziem do rozpoznania SIBO jest dziś test wodorowo-metanowy – nieinwazyjne, bezpieczne i stosunkowo łatwe w wykonaniu badanie, które mierzy stężenie gazów w wydychanym powietrzu.

Test wodorowo-metanowy – na czym polega badanie SIBO?

Wodorowo-metanowy test oddechowy to badanie diagnostyczne opierające się na prostej zasadzie: komórki ludzkie nie są zdolne do samodzielnej produkcji wodoru ani metanu. Obecność tych gazów w wydychanym powietrzu świadczy wyłącznie o aktywności bakterii lub archeonów bytujących w przewodzie pokarmowym.

Gdy w jelicie dochodzi do rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO – small intestinal bacterial overgrowth), niestrawione węglowodany z pożywienia ulegają fermentacji przez nadmiernie namnożone bakterie już w górnych odcinkach przewodu pokarmowego. Efektem fermentacji jest wytwarzanie wodoru oraz – przez archeony – metanu. Gazy te wchłaniają się do krwiobiegu, trafiają do płuc i są wydalane z wydychanym powietrzem, gdzie można je precyzyjnie zmierzyć.

Badanie polega na pobraniu próbek wydychanego powietrza do specjalnych probówek lub woreczków – najpierw na czczo (próbka bazowa), a następnie co 10–20 minut przez 3 godziny od wypicia roztworu cukru: najczęściej glukozy lub laktulozy. Nowoczesne urządzenia mierzą jednocześnie stężenie wodoru, metanu i dwutlenku węgla – ten ostatni służy jako marker kontrolny, potwierdzający prawidłowe pobranie próbki.

Standardowy wodorowy test oddechowy mierzy tylko wodór, natomiast test wodorowometanowy daje pełniejszy obraz – pozwala wykryć zarówno klasyczne SIBO (przerost bakterii produkujących wodór),jak i IMO (intestinal methanogen overgrowth), czyli rozrost archeonów produkujących metan, który najczęściej objawia się zaparciami i spowolnieniem perystaltyki jelit.

Kiedy warto wykonać test oddechowy na SIBO?

Wskazaniem do przeprowadzenia testów oddechowych są przede wszystkim przewlekłe dolegliwości jelitowe, których przyczyny nie udało się ustalić innymi metodami. Do najczęstszych objawów uzasadniających badanie należą: wzdęcia brzucha, bóle brzucha, uczucie pełności po posiłkach, przewlekła biegunka (w tym biegunka tłuszczowa), zaparcia oraz nadmierne oddawanie gazów.

Badanie SIBO zaleca się szczególnie przy:

• rozpoznanym lub podejrzewanym zespole jelita drażliwego (irritable bowel syndrome, IBS);
• podejrzeniu nietolerancji laktozy lub fruktozy – testy wodorowe z odpowiednimi substratami pozwalają ocenić zaburzenia wchłaniania węglowodanów;
• chorobie uchyłkowej jelita grubego, marskości wątroby, przewlekłym zapaleniu trzustki;
• stwierdzonych niedoborach witaminy B12, żelaza, witaminy D lub witaminy A, których przyczyna jest niejasna;
• nawracających problemach ze strony układu pokarmowego po operacjach jelitowych lub długotrwałym stosowaniu leków hamujących wydzielanie żołądkowe (inhibitorów pompy protonowej).

Testy oddechowe są też narzędziem kontrolnym – pozwalają ocenić skuteczność leczenia SIBO oraz monitorować stan pacjenta z celiakią. Ostateczną decyzję o wskazaniu do badania powinien podjąć lekarz lub dietetyk kliniczny, który zna historię pacjenta i zgłaszane objawy.

Ile trwa test wodorowy i kiedy otrzymuje się wynik?

Całość badania trwa 3 godziny, w zależności od zastosowanego protokołu. Pomiary wykonuje się co 20 minut, co oznacza 11 próbek w trakcie całego badania. W połowie procedury są dwie przerwy (trwające 10 minut). Z uwagi na czas trwania warto zabrać ze sobą coś do czytania – podczas całego badania należy pozostawać w spoczynku i unikać aktywności fizycznej.

Wynik badania dostępny jest zwykle od razu po jego zakończeniu i przedstawiany jest w formie wykresu obrazującego zmiany stężenia wodoru i metanu w kolejnych próbkach. Interpretacji powinien dokonać lekarz – najlepiej gastroenterolog lub doświadczony dietetyk kliniczny. Za dodatni wynik testu w kierunku SIBO przyjmuje się wzrost stężenia wodoru o co najmniej 20 ppm powyżej wartości wyjściowej w ciągu pierwszych 90 minut badania. W przypadku IMO wynik dodatni stwierdza się przy stężeniu metanu wynoszącym co najmniej 10 ppm w dowolnym punkcie pomiaru.

Wodorowo-metanowy test oddechowy – przygotowanie

Odpowiedniego przygotowania do testu oddechowego nie można zbagatelizować – to właśnie ono w dużej mierze decyduje o wiarygodności wyniku badania. Niedostosowanie się do zaleceń może prowadzić zarówno do wyników fałszywie dodatnich, jak i fałszywie ujemnych.

Najważniejsze zasady przed badaniem:

• Przez 4 tygodnie przed wykonaniem testu nie należy przyjmować antybiotyków. Antybiotykoterapia zmienia skład mikrobioty jelitowej i może fałszować wynik. Podobna zasada dotyczy lewatyw i kolonoskopii – tu też obowiązuje przerwa co najmniej 4-tygodniowa.
• Na tydzień przed badaniem należy odstawić probiotyki, inhibitory pompy protonowej, środki prokinetyczne oraz zioła o działaniu bakteriobójczym (np. oregano, berberyna). Odstawienie leków na receptę należy zawsze skonsultować z lekarzem.
• Środki przeczyszczające należy odstawić na 3 dni przed testem.
• W ciągu 24 godzin przed badaniem obowiązuje dieta eliminująca produkty łatwofermentujące.
• W dniu badania należy być na czczo przez co najmniej 12 godzin – dozwolona jest tylko woda niegazowana.
• Na 12 godzin przed testem i w trakcie całego badania nie należy palić papierosów – dym tytoniowy zawiera wodór i może fałszywie zawyżać wyniki. Należy też zaprzestać żucia gumy i używania kleju do protez.
• Na 24 godziny przed testem i w trakcie badania należy ograniczyć wysiłek fizyczny – intensywna aktywność fizyczna wpływa na skład wydychanego powietrza.
• Na 1,5 godziny przed badaniem nie powinno się spać – sen spowalnia pasaż jelitowy i może zaburzać wyniki.

Jadłospis przed testem wodorowo-metanowym na SIBO

Dieta w dniu poprzedzającym badanie ma kluczowe znaczenie dla wiarygodnego wyniku. Celem jest eliminacja produktów, które mogą ulegać fermentacji bakteryjnej i generować wodór lub metan jeszcze przed rozpoczęciem testu.

Produkty, których należy unikać przez 24 godziny przed badaniem (u osób z zaparciem przez 48 godzin):

• pieczywo pełnoziarniste i żytnie, otręby, płatki śniadaniowe pszenne, makaron pełnoziarnisty;
• warzywa strączkowe (fasola, soczewica, groch, ciecierzyca), cebula, czosnek, kapusta, brokuły, kalafior;
• większość owoców i warzyw – szczególnie tych o wysokiej zawartości błonnika lub FODMAP;
• produkty mleczne: mleko, jogurty, kefir, maślanka, lody;
• soki owocowe, słodkie napoje, napoje gazowane (w tym gazowana woda mineralna);
• alkohol, słodycze, ciasta, wyroby cukiernicze.

Produkty dozwolone w dniu poprzedzającym badanie to przede wszystkim: chude mięso (kurczak, indyk, wołowina) i ryby przyrządzone bez panierki, jaja, biały ryż gotowany na parze (do ok. 70 g porcji), twarde sery dojrzewające (przy dobrej tolerancji nabiału), tłuszcze roślinne i zwierzęce, jasny bulion mięsny. Z przypraw dopuszczalna jest tylko sól i pieprz. Z napojów – woda niegazowana oraz słaba herbata lub kawa bez dodatków.

Jeśli rozważasz diagnostykę SIBO i od dłuższego czasu zmagasz się z dolegliwościami trawiennymi, umów się do Harmonii w Krakowie. Na miejscu wykonasz test wodorowometanowy i otrzymasz indywidualny plan żywieniowy oparty na wynikach badania.